Su verimliliği belgesi hangi işletmelere zorunlu? NACE, 50 çalışan ve bölge testi
Su verimliliği belgesi hangi işletmelere zorunlu? Ek-2 NACE listesi, 50 çalışan eşiği, OSB kuralı, Mavi Belge kriterleri ve Yeşil Belge için 5 yıllık takvim.
Su Verimliliği Yönetmeliği (27 Aralık 2024, Resmî Gazete 32765) yürürlüğe girdiğinden beri bize en çok sorulan soru teknik değil, tek cümlelik: "Bu belge bizi kapsıyor mu?" Cevap çoğu işletmede sanıldığından farklı çıkıyor, çünkü kapsam tek bir eşiğe değil, birbirinin alternatifi iki ayrı yola bağlı.
Bu yazıda kapsam testini yönetmeliğin kendi mantığıyla adım adım kuruyoruz: hangi NACE kodları listede, çalışan sayısı eşiği ne zaman devreye giriyor, organize sanayi bölgesinde olmak neden tek başına yeterli, ve Mavi Belge'yi aldıktan sonra sizi bekleyen ikinci takvim ne. Sayı ve madde referanslarının tamamı yönetmelik metni ile Ek-2/Ek-3/Ek-4 tablolarından alınmıştır; tahmin yoktur.
Kısa cevap: iki yoldan biri yeterli
Yönetmeliğin 5. maddesindeki kapsam kuralı şu şekilde okunur:
- Yol 1 — İşletmenin NACE kodu Ek-2 listesinde yer alıyor VE çalışan sayısı 50 veya üzeri.
- Yol 2 — İşletme bir organize sanayi bölgesi, serbest bölge veya endüstri bölgesi içinde yer alıyor.
Bu iki yol "veya" ile bağlıdır. İkisinden biri sağlanıyorsa Su Verimliliği Yönetim Sistemi kurma yükümlülüğü doğar. Ek-2'de olmayan ya da 50 çalışanın altındaki bağımsız işletmeler için yükümlülük yoktur; bu işletmeler dilerse gönüllü başvuru yapabilir (Madde 7/8).
Yol 1: Ek-2 NACE listesi ve 50 çalışan eşiği
Ek-2, adı geçen faaliyetleri tek tek sayan kapalı bir listedir — toplam 148 NACE kodu içerir. Liste yalnız ağır sanayiyi değil, su yoğunluğu yüksek pek çok orta ölçekli faaliyeti de kapsar:
- Tarım ve hayvancılık: sütü sağılan büyükbaş, kümes hayvanları, koyun-keçi yetiştiriciliği, tatlı su balığı üretimi
- Madencilik: taş kömürü ve linyit, demir cevheri, tuz çıkarımı
- Gıda imalatı: et işleme, süthane ve peynir, meyve-sebze suyu, nişasta, şeker, ekmek ve pastane ürünleri
- İmalat sanayi: tekstil, kimya, kâğıt, metal ve benzeri su yoğun üretim kolları
Buradaki en kritik ayrıntı, kodun dört haneli düzeyde karşılaştırılmasıdır. "Ana faaliyet grubumuz listede var" demek yeterli değildir; tesisin vergi levhasındaki veya SGK kaydındaki alt kırılım kodunun listede bulunması gerekir. Tek bir grup içinde bazı alt kodların listede olup bazılarının olmaması olağandır.
Çalışan sayısı tarafında eşik nettir: 50. 49 çalışanlı, Ek-2 kapsamında bir tesis zorunlu kapsamda değildir. Ancak bu sayının hangi anda ölçüldüğü işletmenin kendi kayıtlarına bağlıdır; mevsimlik istihdamla 50'nin etrafında salınan tesislerde kararı belgeye dayandırmak, sonradan tartışma çıkmasını önler.
Yol 2: OSB, serbest bölge ve endüstri bölgesi
İkinci yol, birinci yolun her iki şartını da bypass eder. Bir organize sanayi bölgesinde, serbest bölgede veya endüstri bölgesinde faaliyet gösteriyorsanız NACE kodunuza ve çalışan sayınıza bakılmaksızın kapsamdasınız.
Pratikte en çok gözden kaçan madde budur. OSB içindeki 20 kişilik bir atölye, kendisini "küçük işletme" saydığı için kapsam testini hiç yapmaz; oysa bölge üyeliği tek başına yükümlülüğü doğurur. Bölge yönetimlerinin kendi belge süreçleri ile üye tesislerin süreçleri ayrıdır: OSB'nin belge alması, içindeki tesisi yükümlülükten kurtarmaz.
"Kapsam dışıyım" demeden önce: üç sık hata
- Veri yokluğunu kapsam dışılık sanmak. NACE kodu ya da çalışan sayısı kayıtlı değilse sonuç "kapsam dışı" değil, "henüz belirlenemedi"dir. Bu iki bilgi tamamlanmadan verilen "bizi ilgilendirmiyor" kararının dayanağı yoktur.
- Tesis yerine şirket üzerinden bakmak. Kapsam tesis bazlıdır. Merkez ofisiniz kapsam dışı olabilirken üretim tesisiniz kapsamda olabilir; çok tesisli yapılarda test her tesis için ayrı yapılır.
- Su tüketimini kriter sanmak. Yönetmelik kapsamı m³ eşiğine değil, faaliyet koduna, çalışan sayısına ve bölgeye bağlar. Az su kullanıyor olmak kapsamdan çıkarmaz — yalnızca kriterleri karşılamayı kolaylaştırır.
Takvim: sistem kurma süresi 27 Haziran 2026'da doldu
Yönetmelik, yayım tarihinden itibaren 18 ay içinde Su Verimliliği Yönetim Sistemi'nin kurulmasını öngörüyordu (Madde 5). Bu süre 27 Haziran 2026 tarihinde doldu.
Süre dolduysa yapılacak şey süreci atlamak değil, sırayı hızlandırmaktır: önce mevcut durumu sayısallaştırın, sonra hedef ve planı kayda geçirin. Kurulum tarihinin kayda geçmesi ayrıca ikinci takvimin başlangıcını belirlediği için kritik.
Mavi Belge yeterli değil: Yeşil Belge ikinci takvimdir
Sahada en sık karşılaştığımız yanlış kurgu şu: "Mavi zorunlu, Yeşil isteyenin." Yönetmelik böyle demiyor. Madde 7/3-4 uyarınca aynı zorunlu segment, sistemi kurduktan sonra en fazla 5 yıl içinde Yeşil Belge başvurusu yapmak zorundadır. Gerçekten gönüllü olan tek kademe Turkuaz'dır (Madde 7/5).
Yani Mavi Belge bir varış noktası değil, beş yıllık bir geri sayımın başlangıç çizgisidir. Yeşil'in kriterleri de Mavi'nin kriterlerinden ağırdır; arada geçen süre yatırım planlaması için vardır, beklemek için değil.
Ceza tarafında dürüst olmak gerekiyor: Yeşil/Turkuaz almayanlar için idari para cezası öngören düzenleme Su Kanunu taslağında yer alıyor (taslak Md. 14, 100.000–5.000.000 TL aralığı). Taslak yasalaşmadan bunu kesinleşmiş bir rakam gibi bütçelemeyin; ancak yönün bu olduğunu da göz ardı etmeyin.
Mavi Belge'nin yedi kriteri (Ek-3)
| # | Kriter | Neye dayanır |
|---|---|---|
| 1 | Su verimliliği konusunda yeterli sayıda personel görevlendirilmesi | Beyan + görevlendirme kaydı |
| 2 | Su verimliliği mevcut durumunun belirlenmesi | Ölçülmüş tüketim verisi / su dengesi |
| 3 | Su verimliliği hedeflerinin belirlenmesi | Yazılı hedef |
| 4 | Hedeflere ulaşılması için planlamaların yapılması | Termin ve plan notu |
| 5 | Eğitim faaliyetlerinin düzenlenmesi | Eğitim kaydı |
| 6 | Su verimli ekipmanların kullanılması | Ekipman envanteri |
| 7 | Bilgilendirici yazılı ve görsel materyallerin kullanılması | Materyal örneği |
Yedi kriterin içinde asıl yükü taşıyan 2 numaralı kriterdir: mevcut durumun belirlenmesi. Bu, faturadaki tek rakamla karşılanmaz; tesise giren suyun nereye gittiğini gösteren bir tablo ister. Nasıl kurulacağını tesis su dengesi nasıl çıkarılır yazımızda adım adım anlattık. Kalan altı kriter, ikincisi sağlamsa büyük ölçüde kayıt disiplini işidir.
Yeşil Belge kriterleri sektöre göre değişir (Ek-4)
Mavi Belge'nin kriteri herkes için aynıyken, Yeşil Belge'de kriter seti işletmenin bulunduğu sektöre göre farklılaşır. Ek-4'te yedi ayrı sektör tablosu vardır:
| Sektör | Öne çıkan sayısal kriter |
|---|---|
| NACE faaliyeti (sanayi) | Toplam su kullanımının %10'u geleneksel olmayan su kaynaklarından |
| OSB / serbest / endüstri bölgesi | Toplam su kullanımının %5'i geleneksel olmayan su kaynaklarından |
| Konaklamalı turizm | Su ekipmanlarının en az %50'si su verimli ekipman |
| Havalimanı | Su ekipmanlarının en az %50'si su verimli ekipman |
| Üniversite kampüsü | Su ekipmanlarının en az %25'i su verimli ekipman |
| Tarım | Uygun modern basınçlı sulama (damla / yağmurlama) kullanımı |
| Kentsel (belediye) | Su kayıp oranı büyükşehir ve il belediyelerinde en fazla %25, diğerlerinde %30 |
Yedi tablonun tamamında ortak bir kriter var: TS ISO 46001 Su Verimliliği Yönetim Sistemi Belgesi. Ancak tabloların hepsinde aynı dipnot düşülmüş: bu kriter ilk Yeşil Belge başvurusunda aranmaz, yenileme başvurusunda zorunlu olur. Bu, ilk başvuru yükünü belirgin biçimde hafifletir — ama yenileme dönemine kadar tam bir yönetim sistemi kurulmuş olması gerektiği anlamına da gelir.
Konaklama tarafındaki oda sayısı eşikleri ve turizm tesislerine özgü ayrıntılar için kardeş markamız Focus Academy'nin konaklama tesisleri için Mavi Belge rehberi daha ayrıntılı.
Nereden başlanır: beş adımlık sıra
- Kapsam testini yazılı yapın. Her tesis için NACE kodu, çalışan sayısı ve bölge tipini kaydedin; sonucu gerekçesiyle birlikte saklayın.
- Mevcut durumu ölçün. Kaynak bazında çekim, dönüş ve tüketimi ayıran bir su dengesi kurun. Kriter 2'nin tek gerçek karşılığı budur.
- Hedefi ve planı kayda geçirin. Hedefsiz veri Kriter 3'ü, terminsiz hedef Kriter 4'ü karşılamaz.
- Yeşil'e giden yatırımı şimdi planlayın. Geleneksel olmayan su kaynağı oranı ya da verimli ekipman dönüşümü beş yılda yapılır, son yılda değil.
- Kanıtı tek yerde tutun. Başvuru dosyası, dağınık Excel'lerden değil, izlenebilir tek bir kayıttan çıkmalı.
Focushavza bu sırayı ürünün içine gömüyor: tesis bilgisinden kapsam kararını üretiyor, su dengesini ve onaylı veriyi kriterlere bağlıyor, Mavi ve Yeşil Belge çıktılarını eksik kriterleri gizlemeden hazırlıyor. Modüllerin listesi özellikler sayfamızda; kendi tesisinizle denemek için ücretsiz hesap açabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
49 çalışanımız var, gerçekten kapsam dışı mıyız?
Bağımsız bir tesisseniz ve NACE kodunuz Ek-2'deyse, 50 eşiğinin altında kaldığınız için zorunlu kapsamda değilsiniz. Ancak OSB, serbest bölge veya endüstri bölgesi içindeyseniz çalışan sayısına bakılmaz; o durumda kapsamdasınız. Zorunlu olmadığınız durumda da gönüllü başvuru yolu açıktır (Madde 7/8).
NACE kodumuzun Ek-2'de olup olmadığını nasıl kesin öğreniriz?
Kodu dört haneli düzeyde, tesisin resmî kaydındaki hâliyle Ek-2 listesiyle karşılaştırın. Ana grubun listede olması alt kodun da listede olduğu anlamına gelmez. Birden fazla faaliyet kodu taşıyan tesislerde, tesiste fiilen yürütülen üretim faaliyetinin kodu esas alınır.
Mavi Belge'yi aldıktan sonra süreç biter mi?
Hayır. Sistem kurulumundan itibaren en fazla beş yıl içinde Yeşil Belge başvurusu yapılması gerekir (Madde 7/3-4). Mavi Belge, bu beş yıllık takvimin başlangıcıdır.
TS ISO 46001 belgesi olmadan başvurabilir miyiz?
Ek-4'teki yedi sektör tablosunun tamamındaki dipnota göre bu kriter ilk Yeşil Belge başvurusunda aranmaz; yenileme başvurusunda zorunlu hâle gelir. Yani ilk turda belge şart değil, ikinci turda şarttır.
Bu belge su ayak izi hesabının yerine geçer mi?
Geçmez; ikisi farklı sorulara cevap verir. Su verimliliği belgesi mevzuat uyumunu, su ayak izi ise ürün ve tesis düzeyindeki su etkisini gösterir. Aradaki farkı su ayak izi nedir, ISO 14046 ne diyor yazımızda ele aldık. Bulunduğunuz havzanın riskini de ayrıca değerlendirmek gerekir; bunun için havza bazlı su riski ve raporlama tarafı için TSRS ve CDP Water yazılarımıza bakabilirsiniz.